در نيمهء قرن ششم ق . م تيگران ، كه از خانواده هايك بود ، ارمنستان را از قيد خارجيها رهانيد ، ولى پس از آن طولى نكشيد ، كه ارمنستان جزء دولت پارس گرديد . چنين است اجمالا عقايد ارامنه در باب ابتداى تاريخشان ، ولى بايد گفت ، كه تاريخ سرزمينى ، كه اكنون آن را ارمنستان ميناميم غير از تاريخ ارامنه است . اگر اين گفته‌ها را شامل سرزمين بدانيم ، شايد چنين باشد ، زيرا ترديدى نيست ، كه صفحه ارمنستان از زمانى خيلى قديم مسكون بوده و تاريخ آن ارتباط با گفته‌هاى تورية و تاريخ قديم آسور و بابل مييافته ، ولى اگر بخواهيم سكنه آنزمان ارمنستان كنونى را نياگان ارامنه امروزى بدانيم ، مداركى براى چنين فرض نداريم . براى روشن بودن مطلب تاريخ ايران را مثل ميآوريم : اگر بخواهيم تاريخ سرزمينى را بنويسيم ، كه اكنون موسوم بايران است ، تاريخ عيلام در چنين تاريخى داخل است ، ولى اگر مقصود نوشتن تاريخ آريانهاى ايرانى يا ايرانىهاى كنونى باشد ، از حدود آن خارج است زيرا عيلاميها از حيث‌نژاد ايرانى نبوده‌اند . آسوريها در كتيبه‌هاشان اسامى مردمانى را ذكر ميكنند ، كه در ارمنستان كنونى سكنى داشتند و با آنها در جنگ و ستيز بوده‌اند ، مانند ناايرى « 1 » ، اوراردا « 2 » ، مين‌نى « 3 » و غيره و بعد هرودوت اسم آلارود « 4 » را ميبرد ، ولى نميتوان گفت ، كه اين مردمان ارامنه بوده‌اند . هرچند آلارود هرودوت يا اوراردوى آسوريها مردمان آرارات هستند ، اما نه مردمانى ، كه در قرن هفتم يا اوايل قرن ششم ق . م آمده در اين‌جاها بر بوميها غلبه كرده برقرار شدند ، بل مردمانى ، كه قبل از آمدن آنها باينجاها بوميهاى اين صفحات بوده‌اند و نژادشان تا حال معلوم نشده و ليكن محقّق است ، كه آريانى نبوده‌اند . پس اينها را نميتوان نياگان ارامنه قرار داد ، زيرا ارامنه از گروه مردمان هند و اروپائى يا بعقيده بعضى ايرانىاند ، كه بعدها در اوايل قرن ششم ق . م بارمنستان كنونى آمده‌اند موافق

--> ( 1 ) - Nairi . ( 2 ) - Urarda . ( 3 ) - Minni . ( 4 ) - Alarode .